Wojciech Zaremba (ur. 30 listopada 1988, Kluczbork) — polski informatyk i matematyk, współzałożyciel OpenAI (2015). Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego i École Polytechnique (dwa magisterskie z matematyki, 2013), doktorat z głębokiego uczenia na NYU pod kierunkiem Yanna LeCuna i Roba Fergusa (2016, obroniony w 2,5 roku). Srebrny medal IMO 2007 (Hanoi). Współautor przełomowych prac o adversarial examples (2013) i Learning to Execute (2014). W OpenAI: lider zespołu robotyki (2015–2020), twórca Codex (2021) — silnika napędzającego GitHub Copilot, używanego przez kilkanaście milionów programistów. Odmówił milionowych ofert od Google i Facebooka, żeby budować AI dla misji, nie zysku.
01 / Kluczbork: chemia, matematyka i ciekawość bez granic
Wojciech Zaremba rodzi się 30 listopada 1988 roku w Kluczborku — mieście w województwie opolskim liczącym niespełna 25 tysięcy mieszkańców. Nie ma tu politechniki ani centrum badawczego. Jest za to szkoła, biblioteka i dziecko, które buduje dwa działające laboratoria chemiczne w domu przed ukończeniem liceum.
Zaremba dorasta z obsesją na punkcie zrozumienia świata. Najpierw chemia, potem fizyka, matematyka, informatyka. Jego zainteresowania nie zawężają się — nakładają się. Wygrywa lokalne konkursy z matematyki, chemii, fizyki i informatyki, zanim jeszcze ma szesnaście lat. W 2000 roku zostaje stypendystą Fundacji Dzieci i Młodzieży — organizacji wspierającej wyjątkowo uzdolnioną młodzież, której stypendystą będzie przez siedem kolejnych lat.
Przełomowy moment przychodzi w 2007 roku. Dziewiętnastolatek z Kluczborka jedzie do Hanoi reprezentować Polskę na 48. Międzynarodowej Olimpiadzie Matematycznej. Wraca ze srebrnym medalem. Na tej samej olimpiadzie startują najzdolniejsi młodzi matematycy ze stu krajów. Dla Zaremby jest to potwierdzenie intuicji: matematyka nie jest narzędziem opisu rzeczywistości. Matematyka jest rzeczywistością.
02 / Warszawa i Paryż: dwa magisterskie, jeden cel
Po olimpiadzie Zaremba studiuje matematykę i informatykę na Uniwersytecie Warszawskim — tej samej uczelni, z której wychodzą kolejne pokolenia polskich olimpijczyków trafiających do globalnych laboratoriów AI. Środowisko jest intensywne: na korytarzach Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki spotykają się studenci z IMO, IPhO i POI.
W pewnym momencie Zaremba dołącza do wymiany z École Polytechnique w Paryżu — elitarnej uczelni inżynierskiej, gdzie uczy się matematyki stosowanej i gdzie po raz pierwszy zaczyna łączyć formalne metody z pytaniami o uczenie maszynowe. W 2008 roku odbywa staż w NVIDIA — jeszcze w epoce przed deep learningiem. W 2013 roku kończy studia z dwoma dyplomami magisterskiemu z matematyki. Profesor Rob Fergus powie później: „Wojciech był olśniewającym studentem — było jasne, że będzie odgrywał wielką rolę w przyszłości AI."
03 / NYU i doktorat pod LeCunem: 2,5 roku na granicę wiedzy
W 2013 roku Zaremba rozpoczyna doktorat na New York University w Courant Institute of Mathematical Sciences. Promotorami są Yann LeCun — współtwórca głębokiego uczenia — i Rob Fergus. Doktorat trwa 2,5 roku, bijąc ówczesny rekord wydziału. Tytuł dysertacji: Learning algorithms from data (2016). Ale zanim praca jest ukończona, Zaremba zdąży opublikować dwa artykuły, które wpiszą jego nazwisko do historii uczenia maszynowego na stałe.
04 / Adversarial examples: ostrzeżenie z 2013 roku
Pierwszy przełom pochodzi z okresu stażu w Google Brain w 2013 roku. Zaremba, Ilya Sutskever, Christian Szegedy i Ian Goodfellow publikują pracę Intriguing properties of neural networks — odkrywając istnienie adversarial examples: starannie dobranych, ledwo widocznych perturbacji wejścia, które powodują, że pewna siebie sieć neuronowa klasyfikuje pandę jako gibbona albo znak „stop" jako ograniczenie prędkości do 45 mil na godzinę.
Praca tworzy cały nowy obszar badań: bezpieczeństwo sieci neuronowych i ataki adversarialne, które przez kolejną dekadę będą jednym z głównych problemów przed wdrożeniem AI w systemach krytycznych. Autonomiczne pojazdy, diagnostyka medyczna, systemy weryfikacji tożsamości — wszędzie tam, gdzie model musi być nie tylko dokładny, ale odporny na złośliwe wejście.
05 / Porzucenie fortuny: decyzja o OpenAI
W 2015 roku Zaremba wciąż jest doktorantem. Ma staże w Google i Facebooku za sobą — i oferty pracy z obu firm. Jedna z osób bliskich tej sytuacji opisze je jako oferty z „graniczącymi z szaleństwem" zarobkami. Zaremba odmawia obu.
W grudniu 2015 roku podpisuje akt założycielski OpenAI jako jeden z jedenastu założycieli. Lista obejmuje Sama Altmana, Elona Muska, Ilyę Sutskevera, Grega Brockmana i innych. Za projektem stoi miliard dolarów zobowiązań. Ale OpenAI jest nonprofitem — bez produktu, bez przychodów, bez wynagrodzenia dla założycieli.
W wywiadzie dla NYU Zaremba tłumaczy decyzję: „Moja wizja przyszłości — z i bez tej organizacji — była bardzo różna. Wydawała mi się zbyt ważna, żeby przejść obok." To jest kluczowy element jego portretu: człowiek z olimpijskim wykształceniem, który w decyzjach zawodowych kieruje się oceną znaczenia, nie rachunkiem zysku. Gdzie jest najtrudniejszy problem? Tam chcę być.
06 / Robotyka: ręka, która złożyła Kostkę Rubika
W pierwszych latach OpenAI Zaremba prowadzi projekt wagi symbolicznej: uczenie robota przez reinforcement learning w symulacji, a następnie transfer do fizycznego świata. Projekt skupia się na jednoręcznym ramieniu robotycznym — dłoni z pięcioma palcami, zdolnej do złożonej manipulacji. Zadanie: rozwiązać Kostkę Rubika jedną ręką, nie przez predefiniowany algorytm, lecz przez uczenie w niezliczonych symulacjach z losowo modyfikowanymi parametrami fizyki.
W październiku 2019 roku OpenAI publikuje wyniki. Ramię Dactyl rozwiązuje Kostkę Rubika jedną dłonią. Kamery śledzą ułożenie każdej kostki, sieć neuronowa przetwarza stan i planuje ruchy. Świat AI jest pod wrażeniem nie tyle wyniku, ile metody: system nauczył się rozwiązywać fizyczne zadanie wyłącznie przez doświadczenie w symulacji — bez żadnej zakodowanej wiedzy o fizyce manipulacji.
Pytanie nie brzmi: czy można zbudować robota do jednego zadania? Robotyka odpowiedziała na to dawno. Pytanie brzmi: czy można nauczyć sieć neuronową dowolnego zadania fizycznego przez symulację.
07 / Codex i GitHub Copilot: nowy język między człowiekiem a maszyną
W 2021 roku Zaremba staje na czele projektu, który okaże się jego najbardziej znaczącym wkładem w codzienność milionów ludzi: Codex. Pomysł jest prosty w sformułowaniu, rewolucyjny w wykonaniu: weź model GPT-3, dotrenuj go na setkach milionów publicznych repozytoriów kodu z GitHub, naucz go rozumieć semantykę programowania — co znaczy funkcja, jakie są wzorce, jak z opisu w języku naturalnym wygenerować działający kod.
W czerwcu 2021 roku OpenAI i GitHub ogłaszają GitHub Copilot — narzędzie oparte na Codexie, wbudowane w środowisko VS Code. Copilot nie jest wyszukiwarką. Jest współpracownikiem: obserwuje, rozumie zamiar, proponuje rozwiązanie. GitHub Copilot staje się najszybciej adoptowanym narzędziem developerskim w historii firmy. Do 2026 roku korzysta z niego kilkanaście milionów programistów. Badania wykazują wzrost produktywności o 55% przy powtarzalnych zadaniach.
GitHub Copilot zbliża ludzi do komputerów — tworzy wspólny język dla produktywności. Otwiera drzwi bardziej kreatywnym umysłom do uczestnictwa w programowaniu, bez konieczności posiadania technicznego zaplecza.
08 / Ostatni z jedenastu: ciągłość misji
Spośród jedenastu założycieli OpenAI z 2015 roku do 2024 roku w firmie pozostało tylko czworo. Elon Musk odszedł po konflikcie z zarządem w 2018 roku. Ilya Sutskever opuścił firmę w maju 2024 roku. Zaremba jest jednym z nielicznych, którzy trwają — od dnia założenia przez ponad dekadę. To nie jest bezwładność. To konsekwencja: misja jest ta sama co w 2015 roku.
We wrześniu 2025 roku Zaremba współpodpisuje list otwarty na 80. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ, wzywający rządy do ustanowienia wiążących, międzynarodowych „czerwonych linii" dla AI. List podpisuje ponad 200 wybitnych naukowców i polityków, w tym dziesięciu laureatów Nagrody Nobla. Zaremba jest współzałożycielem organizacji tworzącej technologię, która może te linie przekroczyć — i z tego powodu jego podpis niesie szczególny ciężar.
09 / Portret: matematyk, który wierzy w świadomość
Zaremba jest rzadkością w gronie technologicznych celebrytów: inżynierem, który czyta filozofię i mówi o tym publicznie. W rozmowie z Lexem Fridmanem — długim, szczerym wywiadzie z 2021 roku — mówi o medytacji, naturze świadomości i kompresji rzeczywistości jako drodze do rozumienia inteligencji. Zasiadał w radzie doradczej Qualia Research Institute — organizacji badającej matematyczne podstawy świadomości.
Zaremba nie jest twarzą OpenAI. Nie pojawia się na okładkach obok Altmana. Nie daje politycznych oświadczeń przy każdej okazji. Jest wśród tych, o których Altman mówił: większość ludzi nigdy nie pomyśli o tych, którzy włożyli olbrzymi wysiłek. Ale to właśnie ta dyskrecja — połączona z konsekwencją misji i zakresem wpływu — czyni jego historię wyjątkową. Z Kluczborka do Doliny Krzemowej: przez olimpiadę matematyczną, podwójne magisterstwo w Warszawie i Paryżu, doktorat pod LeCunem, adversarial examples, ramię robota i narzędzie programistyczne używane przez miliony. Trajektoria człowieka, który nigdy nie pytał o zysk. Pytał: gdzie jest najtrudniejszy problem?
Wojciech Zaremba to współzałożyciel OpenAI (2015) — jeden z jedenastu, nielicznych wciąż obecnych w firmie. Doktor NYU pod kierunkiem Yanna LeCuna, srebrny medalista IMO 2007. Współautor przełomowej pracy o adversarial examples (2013) i Learning to Execute (2014). Lider robotyki OpenAI (Dactyl, 2019) i twórca Codex (2021), który stał się fundamentem GitHub Copilota — używanego przez kilkanaście milionów programistów. Odmówił milionowych ofert od Google i Facebooka, by budować AI dla misji. Podpisał list ONZ o wiążących czerwonych liniach dla AI. Jeden z dwóch Polaków — obok Jakuba Pachockiego — na szczycie globalnej rewolucji AI.