Ludzie, którzy budują AI. Portrety, rywalizacje, kulisy

01 / Czemu warto znać twarze, a nie tylko firmy

O AI mówi się dziś językiem trylionów dolarów i tabel rankingowych. Ale jeśli odjąć cyfry, zostaje kilkadziesiąt osób, których prywatne decyzje, urazy i ambicje wyznaczają tempo całej rewolucji. Rezygnacja jednego naukowca z OpenAI uruchomiła powstanie Anthropic — dziś wartego prawie tyle samo, co rynkowy lider. Telefon Elona Muska do Larry'ego Page'a w 2015 roku doprowadził do powstania ChatGPT. Spór o to, czy duże modele językowe to ślepy zaułek, sprawił, że jeden z trzech „ojców chrzestnych AI" rzucił Meta i otwiera własny startup w Paryżu.

Artykuł porządkuje tę galerię w cztery grupy: biznesowych przywódców, „ojców chrzestnych" badań, inżynierów-budowniczych modeli oraz osobno polski rozdział. Nie zmieści wszystkich — Pichai, Nadella, Musk pojawiają się w tle innych historii — ale zarysuje strukturę tej branży tak, jak ona wygląda dziś, w maju 2026.

02 / Tytani biznesu — czterech ludzi, którzy zarządzają trylionami

Sam Altman — prezes, który nie ma akcji

Sam Altman, urodzony w 1985 roku w St. Louis, wyrósł w żydowsko-amerykańskiej rodzinie i przyznawał później, że jako nastolatek w konserwatywnej szkole publicznej musiał się „outować" jako gej — co, jak mówi, nauczyło go odporności na presję otoczenia. Rzucił Stanford po dwóch latach informatyki, założył startup Loopt (sprzedany za 43 mln dol., nie zmienił świata), a w 2014 r. został szefem Y Combinator — najsłynniejszego akceleratora startupów w Dolinie Krzemowej.

OpenAI założył w 2015 r. razem z Elonem Muskiem, Ilyą Sutskeverem, Gregiem Brockmanem i innymi. Pomysł: stworzyć „bezpieczną AGI" jako organizację non-profit, żeby nie zdominował jej Google. W 2019 r. Altman wbrew oporowi części załogi przekształcił OpenAI w hybrydę z ramieniem komercyjnym. W 2022 r. wypuścił ChatGPT i w pięć dni zdobył milion użytkowników — jak żaden produkt w historii internetu.

Jego największym osiągnięciem jest właśnie ChatGPT i to, co po nim. OpenAI stała się najszybciej rosnącą firmą technologiczną w dziejach. W maju 2026 r. inwestorzy prywatni wyceniają ją na ponad 850 mld dol., w drodze do IPO, które ma być największym w historii giełdy. Największą próbą jego życia był listopad 2023 r., kiedy własny zarząd go wyrzucił. Po pięciu dniach chaosu, w którym 700 z 770 pracowników zagroziło odejściem do Microsoftu, wrócił. W maju 2026 r. ten sam wątek wrócił w procesie Muska — jury jednomyślnie oddaliło wszystkie zarzuty.

Najgłośniejszymi rywalami Altmana są Elon Musk — z którym łączy go burzliwa historia i wieloletni proces o „kradzież organizacji charytatywnej" — oraz Dario Amodei z Anthropic, który wyszedł od niego w 2021 r. i zbudował niemal równie wycenianą firmę. W 2025 r. siostra Altmana oskarżyła go publicznie o wykorzystywanie seksualne w dzieciństwie — Altman zaprzeczył, sprawa trafiła do sądu.

Dario Amodei — cichy fizyk, który stał się największym konkurentem Altmana

Dario Amodei to cichy fizyk, którego nikt na początku nie traktował jako poważnego rywala dla Altmana, a który w pięć lat zbudował firmę niemal tak wartą jak OpenAI. Urodził się w 1983 r. w San Francisco. Jego ojciec — włoski rzemieślnik z Toskanii — zmarł, gdy Dario był młodym dorosłym. Studiował fizykę w Princeton (doktorat z biofizyki), trafił do Google Brain, potem do Baidu pod Andrew Ng, a w 2016 r. do OpenAI. Tam dorobił się tytułu wiceprezesa ds. badań i prowadził prace nad GPT-2 i GPT-3.

W 2021 r. wyszedł z siódemką współpracowników, w tym siostrą Danielą. Powodem były różnice strategiczne z Altmanem. Założyli Anthropic — spółkę benefitu publicznego z misją bezpiecznej AI. W ciągu pięciu lat firma doszła od zera do wyceny ok. 380 mld dol. (luty 2026), a przychody roczne w kwietniu 2026 r. wynosiły 43 mld dol.

W lutym 2026 r. Amodei odmówił Pentagonowi rozszerzenia zastosowań Claude'a o masową inwigilację i autonomiczne bronie. Administracja Trumpa nałożyła na Anthropic etykietę „zagrożenia łańcucha dostaw". Anthropic odpowiedział pozwem. W międzyczasie branża ze zdumieniem obserwowała, jak Anthropic zawarło umowę obliczeniową z xAI Muska — wspólny wróg (OpenAI) okazał się ważniejszy niż dawne spory.

Demis Hassabis — szachista, neurobiolog, noblista

Demis Hassabis to chyba najmniej „krzemowy" z całej tej galerii. Urodzony w 1976 r. w Londynie, w wieku 4 lat grał w szachy, w 13 należał do najlepszych juniorów na świecie. W 17 lat współtworzył grę „Theme Park". Skończył informatykę w Cambridge, potem doktorat z neurobiologii kognitywnej w UCL — chciał zrozumieć, jak mózg tworzy pamięć, żeby przenieść to do maszyn.

W 2010 r. założył DeepMind, sprzedany Google'owi w 2014 r. za ok. 500 mln funtów. AlphaGo (2016) pokonał arcymistrza Lee Sedola w go — uchodziło to za niemożliwe jeszcze pół roku wcześniej. AlphaFold 2 (2020) rozwiązał 50-letni problem przewidywania struktur białek — za co Hassabis i John Jumper dostali w 2024 r. Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii. Dziś z bazy AlphaFold korzysta ponad 3 mln naukowców w 190 krajach. W 2024 r. król Karol III nadał Hassabisowi tytuł rycerski.

Mark Zuckerberg i Elon Musk — dwóch outsiderów na froncie

Mark Zuckerberg nie jest „naukowcem AI", ale w 2024–2025 r. wydał miliardy, by uczynić Meta poważnym graczem. Stawia na otwartoźródłowe modele — Llamę za darmo. Llama 4 (2025) okazała się rozczarowaniem, ale w czerwcu 2025 r. Zuckerberg kupił 49% Scale AI za 14,5 mld dol. i ściągnął jej szefa Alexandra Wanga (28 lat) jako Chief AI Officer. To samo posunięcie wywołało odejście Yanna LeCuna.

Elon Musk współtworzył OpenAI w 2015 r., ale wyszedł w 2018 r. po nieudanej próbie przejęcia kontroli. W 2023 r. założył xAI z modelem Grok. W maju 2026 r. przegrał process przeciwko OpenAI o „kradzież organizacji charytatywnej" — jury uznało, że przekroczył termin przedawnienia. Mimo procesu xAI i Anthropic zawarły umowę obliczeniową, bo ich wspólnym wrogiem jest Altman.

03 / Ojcowie chrzestni — naukowcy, którzy wszystko zaczęli

Geoffrey Hinton — noblista, który rzucił Google'a, żeby ostrzegać

Geoffrey Hinton urodził się w 1947 r. w Wimbledonie. Wśród jego przodków był George Boole — twórca algebry Boole'a, na której opiera się cała informatyka. Hinton przez dekady forsował sieci neuronowe, gdy reszta świata uważała je za ślepy zaułek. W 2012 r. razem z Aleksem Krizhevskim i Ilyą Sutskeverem wygrał konkurs ImageNet z modelem AlexNet — co zapoczątkowało rewolucję deep learningu. Turing Award 2018, Nobel z fizyki 2024 (razem z Johnem Hopfieldem).

W maju 2023 r. odszedł z Google, by — jak powiedział — móc otwarcie mówić o zagrożeniach AI. Szacuje prawdopodobieństwo wymarcia ludzkości z powodu AI w ciągu 30 lat na 10–20%. Jego głównym publicznym oponentem jest Yann LeCun, z którym dostali tę samą Turing Award, a teraz zaciekle się spierają.

Yann LeCun — francuski sceptyk, który właśnie wyszedł z Meta

Yann LeCun, ur. 1960 we Francji. W latach 80. opracował konwolucyjne sieci neuronowe, dziś podstawę przetwarzania obrazu. W 2013 r. założył FAIR (Facebook AI Research) i był jego szefem przez 12 lat. Turing Award 2018.

LeCun od lat atakuje teorię, że LLM-y doprowadzą do AGI. Mówi wprost: „nikt przy zdrowych zmysłach za 3–5 lat nie będzie używać dużych modeli językowych w obecnej postaci". Jego pomysł — „world models" — to AI ucząca się fizyki świata z obserwacji wizualnej. W listopadzie 2025 r. ogłosił odejście z Meta po tym, jak Zuckerberg kazał mu raportować do 28-letniego Wanga. W grudniu 2025 r. założył AMI Labs w Paryżu. „AMI" po francusku znaczy „przyjaciel" — LeCun wybrał to celowo.

Yoshua Bengio i Ilya Sutskever

Yoshua Bengio z Université de Montréal — trzeci laureat Turing Award 2018, założyciel MILA. Podobnie jak Hinton jest sygnatariuszem listów ostrzegających przed ryzykiem egzystencjalnym AI. W lipcu 2025 r. uruchomił LawZero — niedochodową fundację z 30 mln dol., mającą tworzyć bezpieczne systemy AI.

Ilya Sutskever, ur. 1986 w Niżnym Nowogrodzie. Współtworzył AlexNet i współzakładał OpenAI. W listopadzie 2023 r. stał za zwołaniem zarządu, który wyrzucił Altmana — by pięć dni później napisać na Twitterze: „Głęboko żałuję moich działań". W maju 2024 r. odszedł i założył Safe Superintelligence Inc. (SSI). Firma nie ma produktu, ale zebrała 2 mld dol. przy wycenie ok. 32 mld dol. przy udziale Alphabet, Nvidii i a16z.

04 / Budowniczy modeli — ludzie, którzy piszą kod

Pod warstwą prezesów i noblistów jest druga warstwa: inżynierowie, którzy faktycznie trenują modele. Nikt z nich nie zostaje miliarderem (poza założycielami) — ale to oni decydują, jak dobry jest GPT-5 albo Claude Opus 4.7.

Greg Brockman, rocznik 1987, rzucił MIT, żeby zostać pierwszym inżynierem w Stripe. Współzakładał OpenAI jako CTO. W listopadzie 2023 r. wyszedł w solidarności z Altmanem, po pięciu dniach wrócił. W sierpniu 2024 r. wziął sabbatical — pierwsza przerwa od dziewięciu lat. W maju 2026 r. zeznawał w procesie Muska, ujawniając że jego udział w OpenAI wart jest niemal 30 mld dol. Jego prywatny dziennik — z szacunkami własnego majątku — był czytany głośno na sali sądowej.

Mira Murati, ur. 1988 w Vlorë w Albanii, dorastała w kraju po upadku komunizmu. Studiowała inżynierię mechaniczną na Dartmouth. Pracowała w Tesli (Model X), potem w Leap Motion (AR). W OpenAI od 2018 r., CTO od 2022 r. Stała za ChatGPT, DALL-E, Codex, GPT-4 i Sorą. Przez ok. 24 godziny w listopadzie 2023 r. była tymczasową CEO. W październiku 2024 r. odeszła. W lutym 2025 r. założyła Thinking Machines Lab — 2 mld dol. seed przy wycenie 12 mld. W 2026 r. firma straciła jedną trzecią kadry założycielskiej na rzecz Mety i OpenAI.

Mustafa Suleyman, ur. 1984 w Londynie, syn syryjskiego taksówkarza. Współzałożył DeepMind. W 2022 r. założył Inflection AI. W marcu 2024 r. Microsoft wykonał „acqui-hire" za 650 mln dol. i zatrudnił Suleymana jako szefa Microsoft AI, odpowiedzialnego za Copilot.

Liang Wenfeng, ur. 1985 w Guangdong — fizyk i zarządzający funduszem hedgingowym, który z własnych serwerów GPU stworzył DeepSeek. W styczniu 2025 r. jego model R1 — open-source, koszty treningu rzekomo 6 mln dol. — wywołał jednodniowy spadek akcji Nvidii o 17%, kasując ok. 600 mld dol. kapitalizacji. Liang nie udziela wywiadów. W Chinach jest bohaterem narodowym.

05 / Polski rozdział — Kluczbork, Gdańsk, Warszawa

Gdy OpenAI liczyła 50 pracowników, dziesięcioro z nich było Polakami. Sam Altman publicznie zastanawiał się w Warszawie, „co w polskiej kulturze i systemie sprawia, że powstają tak niezwykłe talenty inżynieryjne".

Jakub Pachocki — główny naukowiec OpenAI

Jakub Pachocki, ur. 1991 w Gdańsku — sześciokrotny finalista Olimpiady Informatycznej, srebrny medalista MIO (2009), mistrz świata Google Code Jam (2012). Doktorat na Carnegie Mellon. W OpenAI od 2017 r. Kierował rozwojem OpenAI Five i GPT-4. W maju 2024 r., po odejściu Sutskevera, został głównym naukowcem (Chief Scientist) OpenAI. Altman opisał go jako „jednego z największych umysłów naszego pokolenia".

Wojciech Zaremba — współzałożyciel OpenAI z Kluczborka

Wojciech Zaremba, ur. 1988 w Kluczborku (Opolskie) — w szkole słynął z budowania bomb chemicznych: jedna wybuchła w piwnicy rodziców, druga w szkolnej szatni. Studia: UW i École Polytechnique. Doktorat w NYU u Yanna LeCuna. Jeden z założycieli OpenAI w 2015 r. — zwerbowany osobiście przez Muska. Stworzył projekt Codex, fundament GitHub Copilota. W Kluczborku ufundował pracownię informatyczną w I LO i stypendia dla najlepszych absolwentów.

Aleksander Mądry, Szymon Sidor i pozostali

Aleksander Mądry, profesor MIT, kierował w OpenAI zespołem „Preparedness" — oceny zagrożeń biologicznych, cybernetycznych i manipulacji wyborów. Szymon Sidor — jeden z najwcześniejszych pracowników OpenAI (od 2016 r.), specjalista od infrastruktury modeli. W publikacjach OpenAI pojawiają się też Rafał Józefowicz i Przemysław Dębiak.

ElevenLabs — najbardziej znana polska firma AI na świecie

ElevenLabs zaczęło się od dwóch przyjaciół z liceum — Matiego Staniszewskiego i Piotra Dąbkowskiego. Inspiracja: polskie dubbingi amerykańskich filmów. Nazwa „Eleven" od 11 listopada. W lutym 2026 r. runda Series D: 500 mln dol. przy wycenie 11 mld. Inwestorzy: Sequoia, a16z, ICONIQ, Lightspeed. Obsługuje ponad 70 języków, zatrudnia 400+ osób, ma biura w 12 miastach.

John Hopfield — polskie korzenie Nobla z fizyki

John Hopfield dostał Nagrodę Nobla z fizyki w 2024 r. za stworzenie „sieci Hopfielda". Jego ojciec, Jan Józef Chmielewski, urodził się we wsi Kuczbork-Osada (powiat żuromiński). Zbieg okoliczności: Zaremba z Kluczborka, ojciec Hopfielda z Kuczborka — dwie polskie miejscowości o podobnych nazwach na liście honorowej AI.

06 / Co ich dzieli — pięć osi konfliktu

Mapa rywalizacji w AI nie biegnie wzdłuż jednej linii. Jest kilka równoległych wojen.

Pierwsza toczy się między bezpieczeństwem a szybkością. Anthropic, SSI Sutskevera i LawZero Bengio to obóz „uważnie, nawet kosztem opóźnień". OpenAI, Meta i xAI — obóz „tempem do AGI". Spór nie jest akademicki: w 2024–2026 z OpenAI odeszło kilkanaście kluczowych osób z zespołów Safety, w tym Jan Leike, Daniel Kokotajlo i Ilya Sutskever.

Druga to otwarte vs zamknięte modele. Meta i Mistral (Arthura Menscha) stawiają na open-source. OpenAI i Anthropic — na zamknięte API. DeepSeek pokazał w styczniu 2025 r., że otwarty model może dorównać zamkniętemu i podważył wyceny całej kategorii.

Trzecia, najbardziej fundamentalna, to spór o architekturę. LeCun twierdzi, że LLM-y są ślepą uliczką i przyszłość to „world models". OpenAI, Anthropic i większość branży się nie zgadza — choć DeepMind i World Labs Fei-Fei Li też pracują nad world models. Kto ma rację, ten przejmuje całą branżę.

Czwarta to USA kontra Chiny. DeepSeek, Qwen, Doubao — chińskie modele dogoniły frontier. Administracja Trumpa zaostrza eksport chipów, Anthropic odmawia sprzedaży podmiotom z Chin, Rosji, Iranu i Korei Północnej.

Piąta — najmniej widoczna, ale ciekawa kulturowo — to spór między establishmentem a outsiderami. Hassabis (Nobel, rycerstwo) reprezentuje akademicką ścieżkę. Altman (rzucony Stanford, kapitalista wenturny) — „biznes pierwszy". Ten sam podział widać na innych poziomach: Bengio vs LeCun, Mądry vs Pachocki.

Sztuczna inteligencja nie powstaje w próżni. Powstaje w gabinetach, salach sądowych, na pizzach o północy w San Francisco, w paryskich biurach AMI, w bazach danych Hangzhou i w gdańskich liceach. Im więcej znamy ludzi, którzy ją robią, tym lepiej rozumiemy produkt.